Jacques Rancière – Cahil Hoca: Zihinsel Özgürleşme Üstüne Beş Ders

… Demek ki başarmak için tek gereken istemekti. Demek ki her insan başkalarının yaptığı ve anladığı her şeyi anlamaya potansiyel olarak kadirdi.

Felix ve Victor Ratier, “Enseignement universal. Emancipation intellectuelle”, Journal de philosophie panecastique, 1838, s.155.

“rastlantıya açılan yolun nereye götürdüğü”

“çaresizlikten doğmuş ampirizmin sonuçları”

“rastlantı ürünü deneyin zihinde yol açtığı devrim”

“akılların üst üste katlanması, katmerlenmesi”

“mesafe sanatı”

Hocanın sırrı öğretilen konu ile öğrenecek özne arasındaki mesafeyi bilebilmesidir. Açıklayan kişi, mesafeyi ortaya koyan ve ortadan kaldırandır, mesafeyi kendi sözü içinde ortaya serip eritendir.

“paradoksal bir hiyerarşi”

“kapasitesizlik”

Anlayamayanın açıklayana değil, açıklayanın anlayamayana ihtiyacı vardır; anlayamayanı bu vasfıyla kuran, var eden o açıklayandır.

Anlamak tercüme etmekten başka bir şey değildir, yani bir metnin -asla mantığını değil- eşdeğerlisini sunmaktan.

Kabul edilmiş zihinsel değerler düzenini tersine çevirmek gerekmez mi?

Eşitlik (çocuğun, bilginin, devrimcinin deneyimi) yöntemi her şeyden önce bir irade yöntemiydi. İstedik mi, kendi arzumuzun gerilimiyle veya durum icabı, açıklayan bir hoca olmaksızın, kendi başımıza öğrenebilirdik.

Öğrencilerini ancak kendi başlarına içinden çıkabilecekleri çembere kapatan, verdiği buyrukla hoca, yani efendi (maître)*[1] olmuş; kendi zekasını oyun dışında bırakarak, öğrencilerin zekasının kitabın zekasıyla boğuşmasına izin vermişti.

“eşitlikçi zihinsel bağ”

Bir zekanın başka bir zekaya tabi kılındığı yerde aptallaşma vardır.

… kendisinden başka bir şeye itaat etmeyen bir zekanın gerçekleştirdiği edime özgürleşme denir.

Öğrenciyi özgürleştirirsek, yani onu kendi zekasını kullanmaya zorlarsak, hoca bilmediğini öğretebilir. Bir zekayı, ancak içinden çıkmayı kendi kendine zorunlu gördüğü takdirde çıkabileceği, keyfi bir çembere kapatandır hoca dediğimiz. Cahili özgürleştirmek için insanın kendisinin özgürleşmiş olması, yani insan zihninin gerçek gücünün bilincinde olması gerekli ve yeterlidir.

“özgürleşme döngüsü”

“uyuklayan zeka”

“zihinsel devrim”

Zihinsel “kapasite hiyerarşisi” yoktur.

Özgürleştirmeksizin eğiten aptallaştırır.

“bilginin bekleme odası”

“rutinin katılaştırdığı veya yöntemsizliğin yanlış yollara sürüklediği beyinler”

Kalipso (Yunanca) gizli veya saklanmış olan.

… doğa eşitliğinin bilincine varmaya ve bilgi ülkesine doğru her türlü serüvenin önünü açmaya özgürleşme denir.

“bir zekayı kendisine ifşa etmek”

Sokratesçilik aptallaştırmanın kusursuzlaştırılmış bir biçimidir. Her bilgin hoca gibi Sokrates de öğretmek için soru sorar. Oysa bir insanı özgürleştirmek isteyen kişinin ona bilginler gibi değil herhangi bir insan gibi soru sorması gerekir, yani öğretmek değil öğrenmek için. Böyle bir şeyi de ancak öğrenciden fazla bilmeyen, ondan önce o yolculuğa çıkmamış olan, cahil hoca yapabilir.

Bilmediğimizi öğretmek, bilmediğimiz her şey hakkında sorular sormak demektir, o kadar. Bu tür sorular sormak için de ilme ihtiyaç yoktur. Cahil her şeyi sorabilir; işaretler ülkesindeki yolcu için, zekasını özerk olarak kullanmaya zorlayan hakiki sorular da sadece onun sorularıdır.

Başkasını özgürleştirebilmek için önce insanın kendisinin özgürleşmesi gerekiyor.

“kitap: maddeye dönüşmüş düşünce”

Özgürleşmiş birinin asıl kadir olduğu şey özgürleştirici olmaktır: Bilginin anahtarını vermek değil, bir zekanın kendini başka her zekaya ve her zekayı da kendine eşit gördüğü zaman ne yapabileceğinin bilincini kazandırmaktır.

[1] Fr. maître sözcüğü “hoca/öğretmen”, “usta/üstat” anlamlarının yanı sıra “efendi” anlamını taşır.

devam edecek

Mekanı Giymek, Mekana Karışmak

Fotoğraflar: Eeo Stubblefield (1997, 1998, 2000 yıllarında performans sanatçısı Anna Halprin’ e ait)
Görseller: Returning Home (Andy Abrahams Wilson, 2003)

80’lerinde bir kadının Kuzey Amerika’nın farklı bölgelerinde bedenini rüzgara, suya, toprağa “doğaya” bıraktığı “Still Dance with Anna Halprin” isimli performansta, doğanın kendisi dansı şekillendiren bir koreograf rolü üstleniyor. Anna Halprin’in bedeni, performansın gerçekleştiği mekandan ayırt edilemez hale geliyor. Bedenin çevresini kuşatan mekanla/ doğayla kurduğu diyalog; ölçek ve sınırların muğlaklaştığı bütünsel bir performansa dönüşüyor.

bi’ şey daha:

bi’ çağrışım:

M.C. Escher, Metamorphose II, 1940

Mekanından ve zamanından ‘denizaşırı’ düşünceler

Ambrosius Holbein, “Utopiae Insulae Tabula”: Ütopya Haritası. Thomas More, Utopia (Basel, 1518) içinde.

Ait olduğu zamanı yalnızca eleştirmek yerine örnek alındığı takdirde hataların düzeltilebileceğine dair ipuçlarını, tesadüfen keşfedilen Ütopya adası üzerinden anlatan Thomas More; her şeyin bol olduğu, herkesin aynı kıyafetlerle ‘bir’ göründüğü, aynılaşmanın buradaki yaşamın programlanmasında da belirginleştiği, para kullanılmayan, özel mülkiyetin olmadığı, doğanın ilkelerini yasa kabul eden, farklı inançların özgürce bir arada barınabildiği aynı zamanda yeryüzünde adaletin simgesi olduğuna inandığı ‘mümkün başka bir dünya’ nın yeryüzünün zihinsel coğrafyasında yerini, onu diğerlerinden farklı kılan niteliklerini tarifler. Ütopya adası, orada bizzat yaşamış olan denizci Raphael Hythlodaeus tarafından anlatılır. İlk kitapta bu ada çevresindekilerle birlikte ele alınır, üzerinden çeşitli karşılaştırmalar yapılır, olası senaryolardan bahsedilir ve Peter Giles ile Thomas More tarafından Ütopya’nın bildikleri dünyanın düzenlemesinden daha iyi olduğu düşüncesi pek ikna edici bulunmaz. İkinci kitapta adanın toplumsal düzenine, sosyal, ekonomik yapısına dair daha detaylı bilgiler verilir. Bu durum, Raphael’ in anlatımı bitene dek adeta bir rüyada olma hissi verir. Bu anlatılanların hepsini kabul etmenin mümkün olmadığını belirten More, Ütopya’ nın kendi toplumlarında da yansımalarını görebilmeyi umut etmekten çok dilediğini, beklediğini ekler. Bu noktada ütopyacı düşüncenin inandırıcılığının nasıl arttırılabileceği, gerçekliğinin nasıl kurulabileceği sorusu akla gelir.

Başka bir dünyanın mümkünlüğüne dair arayışlarla ilişkili olabileceğine inanılan, ‘farklı’ düşüncelerin mekanlarından taşarak zihinsel ya da maddesel coğrafyalarda başka biçimlerde karşılıklar oluşturması durumu -ilk kitapta tartışılan tamamen farklı eğilimlere sahip düşünceleri paylaşmanın sağırlara masal anlatmaya benzetildiği  “Kralların meclisinde felsefenin yeri olmaz.”[1] – bu düşüncelerin kendisini sahnedeki oyuna nasıl uyarlayabileceğinin vurgulandığı noktada sorgulanır. Belki de fikirlerin mekansız ilan edilerek herkese ve her yere ait olabileceği inancı bir başlangıç noktası oluşturabilir?

[1] Thomas More, Ütopya, çev. Çiğdem Dürüşken, İstanbul, Alfa, 2014, s.100 (Orijinal Yayın:1516).

Vostel & Higgins, Fantastik Mimari | Zihinde Yankılananlar ve Üzerine Düşünülecekler

Başlık 1

Mimarlık – planlamak, inşaa etmek, mekanda hareket etmek, bir araya getirmek. Kendini uzaya dahil etmek, Dünya’nın dışında, içinde veya içimizdeki boyutlarda.

Mekan ve ölçek – Raoul Hausmann. Hiçbir yere ulaşmayan merdiven önerisi neden? Böyle bir yapının kime ne faydası olabilir? Kendilerine kürsü arayan diktatörlere mi? Oyuncularını farklı görsel seviyelere dağıtmak peşindeki sahne yönetmenlerine mi? Yoksa yapının görseli bize zaman, hiyerarşi ve sınıflandırmalar ile ilgili bir şey mi söylüyor? Amacına hizmet edebilmesi için yapı ne kadar büyük olmalı?

Başlık 6

Anıtlar – bir yapı aracılığı ile telkin etmek, bir bilinci uyandırmak. Bir eser, belki de bir deyim veya bir edim, kaydetmeye veya devamlılığı sağlamaya değer. Bir anıt, süreklilik veya bazen budalalık için. Neden bir anıt sıradan olamaz?

Dick Higgins’in defterlerinden öneriler

  • Su geçirmez kağıttan yapılmış, beraberinde taşıyabileceğin, onunla işin bittiğinde veya sinirlendiğinde de aleve vermeyi göze alabileceğin bir ev.
  • İçerisindeki herkesin birbirini görebildiği fakat birbirlerinden ayrı durup birbirleriyle konuşamadıkları bir çıplaklık evi.
  • Buhardan yapılmış ve yavaşça uçup giden bir gökdelen. 1962 – 1966

Mimari Tasarım #1, Dick Higgins

Uygulama şekli;

  • devasa beton blokların bir tepenin üzerine çıkarılması
  • hepsinin yokuştan aşağı bırakılması
  • yuvarlanarak durdukları yerde kayaların birleştirilmesi
  • zevke göre oyukların yapılması
  • sonunda elde edilen yapının içerisinde yaşanması Yaz, 1959

…

Var olanın fiziksel bir bina olarak şiddet eylemi. … Bazı binalar, sadece varoluşlarıyla, başka bir şeyi görmemizi engelledi.

  • Geoff Hendricks 1967
    Bulutlara benzeyen kentler — mustakil birimler — serbest hareket eden — tabiatın üzerinde geri ve ileri hareket eden ve yüzeyi ile çevresindeki gökyüzünü yansıtan.

Geoff Hendricks 1967 – NEW YORK CITY BÖLGESİ İÇİN PROJELER

  • Kaldırımı tamamen kazıyıp aşağıdaki Manhattan caddeleri boyunca sık bir orman ekmek: Broadway, Fifth Avenue, 125 Street, 42 Street, 14 Street, Canal Street, The Bowery.
  • New York City’ nin yüzeyini öyle boyamalı ki kentin, zamanın en güncel ve ayrıntılı resmi haritasındaki renkleri ile uyumlu olsun. Boya kuruduğunda bir hava resmi çekilmeli. Sonrasında yüzeyler gökyüzü rengi ile tekrar boyanıp yeniden bir hava resmi çekilmeli.

Wolf Vostell 1967 – KARMA MEDYA EVRENSELLİĞİ İÇİN MANİFESTO

DÜNYANIN HER YERİNDE 500 METREDE BİR, HER AN İGLOMSU YAPILAR İNŞA EDEBİLMEK ÜZERE BORULAR VEYA SPREY TENEKESİ BULUNDURULACAK VE SANİYELER İÇERİSİNDE SÜNGER İLE VEYA FARKLI YENİ MALZEMELER İLE GELİŞTİRİLEBİLECEK! HERKES KENDİ MESKENİNİ BİR TENEKE İÇERİSİNDE YANINDA TAŞIYACAK VE BİR TAMAMLAYICI SIVI İLE DE SANİYELER İÇERİSİNDE ERİTİLEBİLECEK, BÖYLECE GELENEKSEL AĞIR BİR KENTİN OLUŞMASI ÖNLENECEK!

BİLGİSAYAR, SAĞLIK TESİSLERİ, İLAÇLAR VE GIDA GİYSİLERİN İÇLERİNE İŞLENECEK VE KULLANILDIKTAN SONRA ATILABİLECEK!

YERYÜZÜ, ÜZERİNE VAROLUŞUMUZUN İZLERİNİ BIRAKABİLMEMİZ İÇİN BEYAZ VEYA BAŞKA BİR RENKTE KABUK İLE KAPLANABİLİR!

HERKESE, ANTARKTİK KUTBUNA MİLLERCE DERİNLİKTE DELİKLER VE ÇUKURLAR AÇARAK DEKOLAJ MİMARİ YAPABİLMESİ İÇİN LAZER IŞINI SAĞLANACAK!

EĞİTİM ARTIK VASAT DEĞİL, EN İLERİCİ KİŞİLER TARAFINDAN YÜRÜTÜLECEK! KALİTE OLARAK İLERİCİLİK!

Franz Mon LABİRENT MİMARİ ÜZERİNE NOTLAR

Her ev bir hareket zemin planını takip eder.

Beden kendini sadece kendi hacmi içerisinde, kendi çalışma noktalarında, kendi yerçekimi ve kendi enerjisi ile deneyimlemek istemiyor. Aynı zamanda çevresel bir alanı da kendi içinde kapsıyor.

Ayna – mekansal hayal gücünü mümkün olanın ötesine geçirmek

Bütünün tamamen görünür olduğu herhangi bir mesafe bulunmuyor, sadece genel bir fikir kristalleşiyor hafızada.

Kullanılarak izlerimizin aglomerasına/ üstten çıkarılmış bir giysiye/ içi doldurulmuş bir not defterine dönüşen seyyar bir bina…

… medeni üretkenliğin, hareketliliğin, yığınlaşmanın, yanıltıcılığın, tanımlanamazlığın, yansıyabilirliğin, yıkım üretiminin, üretim yıkımının şeffaf oluşuna izin verilerek, çağdaş insan kendi gerçekliği ile yüzleşiyor.

Fantastik Mimari – Vostel & Higgins

SUB PRESS 2019 Yaz / Birinci baskı: Mayıs 2019.

Çeviri: Seda Garzanlı

Rhizomatic Extensions of the Reality of Space

* Rhizome is a philosophical term used to describe the relations and connectivity of things. The authors Deleuze and Guattari, have assigned this term “rhizome” referring to a relation like that of roots. They spread underground with no direction, no beginning, and no end. They are dispersed. It is opposed to the idea of a tree which has a starting point, and from there branches out in a predictable path.

SOBE: Saklı Kenti Bul!

1. Bir kent parçasını (Mecidiyeköy) ‘yürüyen’ beden çevresinde söküme uğratmak
2. Yürüme eylemiyle alanın bilgisini kurma ve mevcut kent parçalarındaki potansiyelleri açığa çıkarma
3. Açılımlar: Yürüyen bedenin etrafını kuşatan kent parçaları

“ Öykü, aşağıda, yerde, adımlarla başlar. Çok sayıdadır adımlar ama bu sayılar birbirini takip etmez. Adımları saymak mümkün değildir çünkü her biri niteldir nicel değil: Dokunmayla edinilen kavrayış tarzı ve kinetik bir onamadan ibarettir. Bu adımlar bir araya gelip kımıldandıklarında, sayılamayacak kadar çok tekillik kaynaşır içlerinde. Adımların oyunları uzamları biçimlendirir. Adımlar, mekanlar arasında mekik dokur, dokular oluştururlar. İşte bu nedenle “varlığıyla gerçekten kenti oluşturan” ama “fiziksel bir toplanma yerinden yoksun” “şu gerçek sistemlerden birini” oluşturur yayalara özgü devinimler. Bu hareketler belli bir yere konumlandırılamazlar: Uzamı oluşturan, uzamlaşan onlardır.”

Michel de Certeau, Gündelik Hayatın Keşfi

Sevgili Özlem (Delikanlı) ile az zamanlara sığdırdığımız fakat pek heyecanlandığımız, geliştirilmek üzere rafa kaldırılmış projemiz SOBE: Saklı Kenti Bul!

üzerine düşünmelik kavramlar bulutu

THINK BEYOND THE NORM

numenal gerçeklik – fenomenal gerçeklik temsili,
Tomas Pernecky, Epistemology and Metaphysics for Qualitative Research içinde.

akışkan gerçeklik

fenomenal gerçeklik – duyular aracılığıyla deneyimlenen dünya

numenal gerçeklik – duyusal olmayan ve hakkında bilgi sahibi olunamayacak dünya

imkansız fenomen, simgesel-olarak-kurulmuş gerçekliğimizden dışlanan fenomen. Libidinal bir boşluk: Fenomenlerin ardında ya da altında “hakiki gerçeklik” yoktur, numenler “fazla güçlü”, fazla yoğun/ yeğin [intens(iv)e] olan fenomenal şeylerdir, çünkü algı aygıtımız kurulu gerçekliğe ayarlı durumdadır.

Mimari Paralaks, Slavoj Žižek

numenal imkansız-gerçeğin deneyimi

self-awareness – kendi sonsuzluğumuzun anlamı

zihnin uzantıları – bedenin uzantıları

prosthetic sense – prosthetic body

algı bozan hiper-mekanlar?

heyecanlı bir ara not: birtakım gerçeklik karmaşaları veya algı oyunları/ dokunsal sesin ürettiği hayali mekanlara dair dinleyiniz,

bir adım ötesi için zor bir soru: “Eğer yabancılaşmış-metalaşmış bir toplum içinde yaşıyorsak mimari ne yapmalıdır?”

Ulus Baker’in Kant felsefesine dair vurgusuna benzer bir son olsun: Birtakım fikirlerin; mekansal ve zamansal koordinatlar kazanabilmesi, ifadeli olabilmeleri dileğiyle…